Ví dụ từ đồng âm - phân loại & tác dụng

-

Từ đồng âm và từ nhiều nghĩa thường gây lúng túng cho học sinh vì hình thức viết lẫn cách đọc đều giống nhau. Sau đây cô Thu Hoa sẽ hướng dẫn cách phân biệt từ đồng âm và từ nhiều nghĩa.

Bạn đang xem: Ví dụ từ đồng âm

 

A. Nguyên nhân khiến bài tập về phân biệt từ đồng âm và từ đồng nghĩa trở nên khó khăn với học sinh

Sở dĩ học sinh dễ nhầm lẫn giữa hai loại từ này vì ba nguyên nhân chính:

Thứ nhất, từ đồng âm và từ nhiều nghĩa có nhiều đặc điểm và hình thức giống hệt nhau từ cách đọc đến cách viết.

Thứ hai, học sinh còn chưa hiểu và chưa biết phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ nhiều nghĩa.

Thứ ba, ở chương trình Tiếng Việt 5 chưa có dạng bài tập phối hợp cả hai kiến thức về từ đồng âm và từ nhiều nghĩa để học sinh nắm rõ bản chất và biết cách phân biệt.

B. Phân biệt từ đồng âm và từ nhiều nghĩa

Trước tiên, ta cùng đến với khái niệm về từ đồng âm và từ nhiều nghĩa:

Từ đồng âm là gì?

Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm nhưng khác hẳn nhau về nghĩa.

Ví dụ: “Đường phèn” và “con đường”.

Từ nhiều nghĩa là gì?

Từ nhiều nghĩa là từ mang nghĩa gốc và một hay một số nghĩa chuyển, các nghĩa của từ nhiều nghĩa luôn có mối liên hệ với nhau.

Ví dụ: “Cánh đồng lúa chín” và “thời cơ đã chín”

“chín” ở câu đầu tiên mang nghĩa chỉ kết quả: “cánh đồng lúa” sau một thời gian đã “chín” – báo hiệu mùa thu hoạch đến (một kết quả được mong chờ).

“chín” ở câu thứ hai mang nghĩa chỉ kết quả chờ đợi cho đến lúc phù hợp – báo hiệu tới lúc đưa ra hành động nào đó.

Cô Thu Hoa chia sẻ: “Mặc dù giống nhau về cách viết lẫn cách phát âm, từ đồng âm và từ nhiều nghĩa lại có những khác biệt căn bản”. Vậy khác biệt ở đây là gì? Cô Hoa đã tổng hợp thành ba lưu ý chính như sau:

Đối với từ đồng âm

1, Các nghĩa hoàn toàn khác nhau.

2, Không thể thay thế được vì mỗi từ đồng âm bản thân nó luôn mang nghĩa gốc.

Đối với từ nhiều nghĩa

1, Các nghĩa khác nhau nhưng vẫn có liên quan nào đó về nghĩa

2, Có thể thay thế từ nhiều nghĩa trong nghĩa chuyển bằng một từ khác.

Ví dụ:

*

C. Bài tập phân biệt từ đồng âm và từ nhiều nghĩa

Bài tập phân biệt từ nhiều nghĩa với từ đồng âm

Bài tập 1: Hãy phân biệt nghĩa các từ được in nghiêng; cho biết trong những từ đó, từ nào là từ đồng âm và từ nào là từ nhiều nghĩa:

Bạc

1. Cái vòng bằng bạc. (một kim loại quý hiếm)

2. Đồng bạc trắng hoa xoè. (cách gọi khác của tiền)

3. Cờ bạc là bác thằng bần. (một loại trò chơi may rủi, không lành mạnh)

4.Ông Ba tóc đã bạc. (từ chỉ màu sắc)

5. Dừng xanh như lá bạc như vôi. (tính từ chỉ sự thay lòng đổi dạ)

6. Cái quạt này đã đến lúc phải thay bạc. (Nói về một bộ phận của máy bay)

Các từ bạc ở các câu số 1, 4, 5, 6 là những từ đồng âm, còn các từ bạc ở câu 1, 2, 3 là từ nhiều nghĩa.

Đàn

a. Cây đàn bầu. (một loại nhạc cụ, cụ thể là đàn)

b. Vừa đàn vừa hát. (động từ nói về việc đánh đàn)

c. Lập đàn tế lễ. (Nơi sắp xếp các dụng cụ, vật phẩm để làm lễ)

d. Bước lên diễn đàn. (Nói về sân khấu)

đ. Đàn chim tránh rét bay về. (Từ chỉ số lượng)

e. Đàn thóc ra phơi (Rải đều trên mặt phẳng)

(Các từ đàn là từ nhiều nghĩa: a – b; c – d)

Bài 2: Giải thích ý nghĩa của từ sao trong các câu dưới đây

a. Sao trên bầu trời khi mờ khi rõ. (Nói về thiên thể trong vũ trụ)

b. Sao văn bản này thành 6 bản. (Tạo bản sao, sao chép lại bản chính)

c. Sao tẩm chè. (chất, hợp chất để sấy khô)

d. Sao ngồi lâu thế. (Thắc mắc về lý do, nguyên nhân)

e. Đồng lúa mượt mà sao !(nhấn mạnh thể hiện sự ngạc nhiên)

Bài 3. Nêu ra ý nghĩa của từ “Thắng” trong các câu dưới đây

a. Thắng cảnh tuyệt vời. (đẹp, hùng vĩ)

b. Thắng nghèo nàn lạc hậu. (vượt qua)

c. Chiến thắng vĩ đại. (kết quả)

d. Thắng bộ áo đẹp nhất để đi chơi. (hành động mặc)

Bài 4: Đọc câu thơ sau và trả lời câu hỏi

“Chiều chiều ra đứng ngõ sau

Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều.”

a. Hãy giải nghĩa của từ “chiều” và “chiều chiều” trong mỗi câu thơ trên. (“Chiều chiều”: chỉ thời gian; “chiều” nói về nỗi lòng, sự mong ngóng)

Bài 5. Xếp từ “xuân” ở trong số câu sau trong truyện Kiều của tác giả Nguyễn Du theo từng nhóm nghĩa và nói rõ nghĩa của từ ” xuân ” trong nhóm đó.

a. Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê. (tuổi)

b. Ngày xuân con én đưa thoi. (Mùa xuân )

c. Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân. (Mùa xuân)

d. Cõi xuân tuổi hạc càng cao. (tuổi)

e. Ngày xuân em hãy còn dài. (cuộc đời)

Bài 6: Hãy cho biết nghĩa gốc và nghĩa chuyển của các từ được gạch chân dưới đây

Bàn tay ta làm nên tất cả

Nghĩa gốc: Bộ phận cơ thể, Nghĩ chuyển: sự lao động

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

Sỏi đá

Nghĩa gốc: loại khoáng chất, Nghĩa chuyển: Khó khăn, trở ngại

Cơm

Nghĩa gốc: thực phẩm, Nghãi chuyển: Thành quả

Bài tập về từ đồng âm

Bài 1: Hãy phân biệt nghĩa của các từ dưới đây

a) Đậu nành – Đất lành chim đậu – Thi đậu.

b) Bò ăn cỏ – 5 bò gạo – cua bò.

c) Sợi chỉ đỏ – chiếu chỉ – chỉ đường – chỉ vàng.


a) Từ đậu

Đậu nành: Tên một loại đậu
Đất lành chim đậu: hành động của loài chim
Thi đậu: chỉ việc thi đỗ đạt

b) Từ bò

bò ăn cỏ: Con vật5 bò gạo: Đơn vị đo lườngcua bò: hành động di chuyển của con cua

c) Từ chỉ

sợi chỉ: vật dụng để may váchiếu chỉ: thông báo của nhà vuachỉ đường: hành động hướng dẫn người khác về đường đichỉ vàng: đơn vị đo lường cho vàng

Bài 2: Với mỗi từ, hãy đặt 2 câu để phân biệt các từ đồng âm: chiếu, kén, mọc.

Đáp án:

Học sinh tham khảo các câu sau:

– chiếu:

Bạn ấy đã lắp hẳn một chiếc máy chiếu trong phòng ngủ để phục vụ cho việc xem phim
Chiếc chiếu cũ hỏng rồi. Chiều nay tôi sẽ đi mua chiếc mới

– kén:

Kén cá chọn canh
Mọi người đang thu hoạch những chiếc kén tắm đề dệt thành bông

– mọc:

Bát bún mọc đó ngon thật
Phải mời mọc mãi anh ấy mới chịu đến bữa tiệc

Bài 3:

Đặt 1 câu để phân biệt các từ đồng âm với các từ sau: Giá, đậu, bò, kho, chín.

Đáp án:

Giá: Cho hỏi đĩa thịt bò xào giá đỗ có giá bao nhiêu
Đậu: Mọi người vẫn có quan niệm ăn đậu đỏ trước khi thi có thể đậu được vào trường mình mong muốn
Bò: Con rắn đang bò lại gần con bò đang ăn cỏ
Kho: Trước khi làm nồi cá kho, con hãy vào kho lấy thêm củi
Chín: Có tận chín quả mít đang chín trong vườn.

Bài tập về từ nhiều nghĩa

Bài 1: Hãy sử dụng các từ “ngọt” để đặt câu (một câu theo nghĩa gốc, một câu theo nghĩa chuyển)

Nghĩa gốc: Bụi mía năm nay ăn rất ngọt.Nghĩa chuyển: Nhát dao ngọt xớt cắt qua miếng thịt

Bài 2: Trong các từ gạch chân trong câu, từ nào là từ nhiều nghĩa, từ nào là từ gạch chân

a) Vàng:

Giá vàng trong nước tăng lên chóng mặt
Tấm lòng vàng của các mạnh thường quân
Chiếc lá vàng rơi xuống hiên nhà

b) Bay:

Bác thợ nề đang thực hiện thoắn thoắt với chiếc bay trong tay
Đàn chim đang bay về phương Nam
Căn phòng đã bay hết mùi sơn

Đáp án

a) Vàng:

Giá vàng trong nước tăng lên chóng mặt -> Từ nhiều nghĩa (nghĩa gốc)Tấm lòng vàng của các mạnh thường quân -> Từ đồng âm
Chiếc lá vàng rơi xuống hiên nhà -> Từ nhiều nghĩa (nghĩa chuyển)

b) Bay:

Bác thợ nề đang thực hiện thoắn thoắt với chiếc bay trong tay -> Từ đồng âm
Đàn chim đang bay về phương Nam -> Từ nhiều nghĩa (nghĩa gốc)Căn phòng đã bay hết mùi sơn -> Từ nhiều nghĩa (nghĩa chuyển)

Bài 3:

Cho các từ ngữ sau:

Đánh trống, đánh giày, đánh cá, đánh răng, đánh bức điện, đánh tiếng, đánh trứng, đánh đàn, đánh bẫy.

a) Sắp xếp các từ sau thành nhóm có cùng ý nghĩa

b) Hãy nêu ra ý nghĩa của từ đánh trong từng nhóm đã lập

Đáp án:

a) Xếp các từ theo nhóm

Nhóm 1: đánh trống, đánh đàn, đánh răng, đánh giày, đánh trứng, đánh cá
Nhóm 2: đánh tiếng, đánh bẫy, đánh bức điện.

b) Giải nghĩa:

Nhóm 1: Ám chỉ hành động tác động vật lý lên vật, đồ vật hoặc con vật
Nhóm 2: từ đánh chỉ việc sử dụng một nhóm hành động, lời nói hay suy tính để đạp được mục tiêu.

Đối với khối lớp 5, học sinh phải giải nghĩa một số từ thông qua các câu văn, các cụm từ cụ thể, xác định được nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ, luyện tập đặt câu với từ nhiều nghĩa và từ đồng âm để phân biệt chính xác.

Tiếng Việt là thứ tiếng đẹp, giàu hình ảnh âm thanh và sức biểu đạt. Có thể thấy trong cuộc sống hoặc trong văn chương ta bắt gặp rất nhiều các từ đồng âm. Những từ có hình thức ngữ âm (thường là viết, đọc giống nhau) nhưng lại khác nhau về nghĩa của từ.


Trong cuộc sống hoặc trong văn học đôi khi chúng ta bắt gặp những từ giống nhau nhưng lại mang nghĩa khác nhau. Đây là một loại từ phổ biến và được học khi ngồi trên ghế trung học cơ sở.

Vậy từ đồng âm là gì? Ví dụ từ đồng âm ra sao mời bạn đọc cùng chúng tôi đi tìm kiếm câu trả lời qua bài viết.

Từ đồng âm là gì?

Trước hết bài viết của chúng tôi xin đưa ra định nghĩa từ đồng âm là gì chuẩn theo sách giáo khoa Ngữ Văn 7 đưa ra. Theo đó từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác nhau, không liên quan gì đến nhau.

Tiếng Việt là thứ tiếng đẹp, giàu hình ảnh âm thanh và sức biểu đạt. Có thể thấy trong cuộc sống hoặc trong văn chương ta bắt gặp rất nhiều các từ đồng âm. Những từ có hình thức ngữ âm (thường là viết, đọc giống nhau) nhưng lại khác nhau về nghĩa của từ. Tức nhìn vào từ chưa chắc đã đoán được nghĩa mà cần đặt vào hoàn cảnh cụ thể để xác định mang nghĩa nào.

Xem thêm: Anh Không Yêu Em Pewpew - Yêu Thì Yêu Không Yêu Thì Cút Pewpew

Công dụng của từ đồng âm

Trong văn học, đặc biệt là các hình thức văn học dân gian, từ đồng âm được sử dụng khá phổ biến. Điều này xuất phát từ công dụng của từ đồng âm.

Xuất phát từ khái niệm, từ đồng âm trong tiếng Việt là những từ phát âm giống nhau hay cấu tạo âm thanh giống nhau, nhưng nghĩa hoàn toàn khác nhau. Từ đồng âm xuất hiện nhiều trong tiếng Hán, tiếng Việt. Từ đống âm rất dễ bị nhầm với từ nhiều nghĩa vì từ nhiều nghĩa cũng là từ có các nghĩa khác nhau (mặc dù là gần giống nhau).


Do đó, từ đồng âm được sử dụng nhằm tạo hiệu quả nghệ thuật cao cho sự diễn đạt như sự liên tưởng bất ngò, thú vị hay chế giễu, châm biếm,…

Để hiểu hơn về từ đồng âm là gì, cũng như công dụng của từ đồng âm, mời bạn đọc theo dõi nội dung ví dụ từ đồng âm để có cách hiểu rõ ràng và chi tiết hơn.

*

Ví dụ từ đồng âm

Trong văn chương hay cuộc sống việc bắt gặp từ đồng âm là phổ biến. Luật Hoàng Phi xin đưa ra một số ví dụ từ đồng âm cụ thể để bạn đọc hình dung dễ hơn về vấn đề. Một số từ đồng âm phổ biến như:

+ Chân trời; chân của bạn Mai; chân bàn.

Cùng cách phát âm chân nhưng nghĩa mỗi từ chân qua ví dụ lại khác nhau. Chân trời là điểm cuối cuối cùng của bầu trời. Chân của bạn Mai là chân người, nâng đỡ cơ thể. Chân bàn là vật tiếp xúc với đất.

+ Lợi thì có lợi mà răng không còn.


Trong câu trên có 2 từ lợi nhưng ý nghĩa lại hoàn toàn khác nhau. Từ lợi thứ nhất mang nghĩa một bộ phận trên cơ thể người, có tác dụng bảo vệ và giúp cố định răng. Từ lợi thứ hai có nghĩa là lợi ích, một điều gì đó có lợi cho con người.

+ Mang cá về kho.

Kho ở đây có thể là mang cá về chế biến thành một món ăn. Hoặc cũng có thể hiểu mang cá về cất vào trong kho nhà để lưu trữ đồ ăn.

+ Đồng xu – Đồng nghĩa

Cùng cách phát âm nhưng đồng xu là loại tiền còn đồng nghĩa là những từ mang nghĩa giống nhau.

+ Đường cái – Lọ đường

Cách phát âm của từ đường giống nhau nhưng đường cái là nơi để đi lại còn lọ đường lại là gia vị đồ ăn…

Phân loại từ đồng âm

Tùy thuộc vào ngữ cảnh cũng như cách sử dụng trong câu mà từ đồng âm có thể chia thành các loại chính sau:

– Đồng âm từ vựng là những từ đồng âm giống nhau về cách đọc, phát âm và thuộc 1 loại từ nhưng có nghĩa hoàn toàn khác nhau. Ví dụ:

+ Má tôi đi chợ mua cả rổ rau má.

Má tôi là chỉ mẹ còn rau má tên một loài rau. Hai từ “má” này giống nhau về âm thanh, cùng là danh từ nhưng có nghĩa hoàn toàn khác nhau và không liên quan gì tới nhau.

– Đồng âm từ và tiếng là các từ giống nhau về âm thanh nhưng từ loại của chúng khác nhau. Có thể là động từ hoặc tính từ, loại còn lại là danh từ. Ví dụ:


+ Lợi thì có lợi mà răng không còn.

Trong câu trên có 2 từ lợi nhưng ý nghĩa lại hoàn toàn khác nhau. Từ lợi thứ nhất mang nghĩa một bộ phận trên cơ thể người, có tác dụng bảo vệ và giúp cố định răng. Từ lợi thứ hai có nghĩa là lợi ích, một điều gì đó có lợi cho con người.

+ Cô ấy thổi sáo rất hay và Hôm nay Minh bắt được con chim sáo.

Sáo ở câu thứ nhất là động từ còn sáo ở câu thứ 2 là tên của loài chim.

Cách sử dụng từ đồng âm

Do bản chất của từ đồng âm là những từ có cách pháp âm giống nhau nhưng ngữ nghĩa khác hoàn toàn nhau nên trong giao tiếp, trò chuyện người nghe, người đọc cần phải chú ý đến ngữ cảnh để tránh hiểu sai nghĩa của từ mà người nói, người viết dẫn đến hiểu lầm. Nên suy luận và phân tích từ đồng âm và xét nhiều ngữ cảnh khác nhau để đưa ra kết luận và hiểu rõ được ý nghĩa của nhiều từ đồng âm đó.

Tránh sử dụng những từ có nghĩa nước đôi, nghĩa đồng âm để giao tiếp với người lớn tuổi, người lạ.

Khi sử dụng từ đồng âm thêm các thành phần phụ phía sau để giải thích giúp người đọc, người nghe hiểu rõ ý nghĩa của câu đó.

Có thể sử dụng các dấu câu trong tiếng Việt để phân biệt các từ đồng âm hay ngắt dòng, xuống dòng 2 từ đồng âm trong 1 câu đơn hay câu ghép.

Bên cạnh đó từ đồng âm thường được sử dụng trong cách chơi chữ, tục ngữ, thành ngữ mà ít sử dụng trong ngữ cảnh giao tiếp. Nó thường dùng từ với nghĩa nước đôi.

Từ đồng nghĩa là gì?

Từ đồng nghĩa là những từ ngữ có nét nghĩa giống nhau một phần hoặc hoàn toàn nhưng về mặt hình thức ngữ âm thì lại không giống nhau. Các từ này có thể khác nhau về phong cách hay sắc thái ngữ nghĩa nào đó hoặc là cả hai.

Cách phân biệt từ đồng âm và từ đồng nghĩa

Từ đồng âmTừ đồng nghĩa
Giống nhau về từ nhưng ý nghĩa khác nhau.Có liên quan về nghĩa nhưng từ có thể khác nhau.
Không thể thay thế vì mỗi từ đồng âm có nghĩa cụ thểCó thể thay thế các từ với nhau mà nghĩa của câu không thay đổi.

Bài tập về từ đồng âm

Bài 1: Tìm các từ đồng âm với những từ sau: bàn bạc, chân chất, đá cầu, cầu thủ.

Gợi ý đáp án:


Từ đồng âm với các từ đó là: bàn bạc – bàn tiệc; chân chất – chân bàn; đá cầu – cầu nguyện; cầu thủ – giò thủ.

Bài 2: Tìm từ đồng âm và phân biệt nghĩa của từ đồng âm trong đoạn thơ sau:

“Bà già đi chợ cầu Đông

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi (*)chăng

Thầy bói gieo quẻ nói rằng

Lợi(*) thì có lợi(**) nhưng răng chẳng còn”

Gợi ý: 

Trong đoạn thơ trên thì từ đồng âm đó chính là từ “lợi”. Người ta sử dụng từ đồng âm này để chơi chữ trong thơ văn. Cụ thể, từ lợi (*) và lợi (**) có ý nghĩa hoàn toàn khác nhau. Bởi từ lợi (*) là muốn nói tới lợi ích, còn lợi (**) là dùng để chỉ bộ phận của miệng bao quanh chân răng.

Trên đây là phần giải đáp thắc mắc của chúng tôi về vấn đề: Từ đồng âm là gì? Ví dụ từ đồng âm. Nếu trong quá trình nghiên cứu tìm hiểu và giải quyết vấn đề còn điều gì mà bạn đọc thắc mắc hay quan tâm bạn có thể liên hệ chúng tôi qua tổng đài tư vấn pháp luật để được hỗ trợ.